كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا اين كلام جواب مشركان است . يعنى مطلب همينطور است كه ما قرآن را دفعتاً نازل نكرديم بلكه نزولش تا به حال تدريجى و با تفرّق بود و تا آخر هم به نحو تفرق و نجومى خواهد بود ، و اين بدان جهت است كه دلت را ثبات و استقرار و اطمينان و آرامش بخشيم . يعنى نزول تدريجى فوايدى براى تو و يارانت دارد ، زيرا نزول در وقايع و حوادث مختلف سبب تقارن علم با تجربه است و در دل مىنشيند ، و ناسخ آيات از منسوخ روشن مىشود و اغلب آيات پس از نزول ، پياده شده به مرحلهء عمل درمىآيد ، و آيات را بهتر مىتوان حفظ كرد ، و معانى و حِكَم و مصالح محتواى آنها روشن‌تر مىگردد ، و روابط پيامبر با جبرئيل و فرشتهء وحى تكرار و قوى مىشود ، و در هر بار براى دشمن معجزهء تازه‌اى اظهار مىشود . « ورتّلناه ترتيلًا » توضيح « كذلك » است و اشاره به اين‌كه ترتيل قرآن ترتيل خاصى است ، آيات مختلف و سوره‌هاى بزرگ و كوچك در زمان‌ها و مكان‌هاى متعدد به گونه‌اى است كه روابط محفوظ مانده و مجموع آن در مدت 23 سال نزول تدريجى يافته است . وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيراً * الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ إِلَى جَهَنَّمَ أُولئِكَ شَرٌّ مَكَاناً وَأَضَلُّ سَبِيلًا يعنى : اى پيامبر ، هيچ مثلى براى تو نمىآورند - هيچ توصيفى در طعن نبوت تو و ابطال دعوت و معجزات تو ذكر نمىكنند مانند ساحر ، كاهن ، شاعر ، مجنون ، افسانه ، اسطوره و مانند آن - مگر آن كه ما براى تو در اين كتاب جوابى حق و تفسير و توضيحى نكوتر در ابطال گفتارشان مىآوريم . زيرا آيات قرآنى كه تلاوت مىشود به تدريج بطلان يكايك توصيفات آنها را به منطق قوى و بيان رسا روشن مىكند . آنهايى كه در روز قيامت روى صورت‌هايشان به سوى جهنّم گردآورى مىشوند ، يعنى از وقت خروج از قبرشان تا آن گاه كه در محكمهء عدل الهى حضور يابند و يا داخل دوزخ گردند مراحلى را كه مؤمنان روى پا راه روند آنان به رو در افتاده برده مىشوند ، آنها هستند كه از نظر جايگاه اخروى بدترين‌اند و از نگاه عقايد قلبى و سنن اخلاقى و عملى گمراه‌ترين‌اند .